Chùa Trình Yên Tử: Cửa Ngõ Linh Thiêng Và Dấu Ấn Lịch Sử Thiền Phái Trúc Lâm

Hành trình tâm linh về non thiêng Yên Tử (Quảng Ninh) luôn là một trong những điểm nhấn quan trọng trong văn hóa hành hương của người Việt. Khởi đầu cho chuyến đi tìm về cội nguồn Phật giáo Trúc Lâm, du khách và Phật tử đều dừng chân tại Chùa Trình Yên Tử (hay còn gọi là chùa Bí Thượng) – một cửa ngõ linh thiêng mang trong mình lịch sử lâu đời và kiến trúc độc đáo. Ngôi chùa không chỉ là nơi để “trình” báo trước khi lên đỉnh non, mà còn là điểm cầu an ý nghĩa vào những ngày đầu xuân.

Được xây dựng khá kỳ công và gắn liền với câu chuyện lịch sử của triều đại nhà Trần, Chùa Trình đã trở thành điểm đến không thể bỏ qua tại thành phố Uông Bí, Quảng Ninh. Nếu bạn đang lên kế hoạch cho một chuyến du lịch hành hương miền Bắc, hoặc thậm chí là một chuyến khám phá văn hóa đa dạng hơn như tour đà nẵng huế hội an, hãy cùng tìm hiểu chi tiết về ngôi chùa cổ kính này.

Chùa Trình (Bí Thượng) Nơi Khởi Đầu Hành Trình Yên Tử

Chùa Trình, tên chữ là Bí Thượng Tự, nằm tại khu Bí Thượng, phường Phương Đông, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh. Nơi đây đóng vai trò là tiền đồn, là cửa ngõ đầu tiên mà mọi người con Phật hay du khách phải ghé qua để thực hiện nghi lễ “trình” trước khi chính thức bước vào hành trình leo núi lên quần thể di tích Yên Tử.

Sự linh thiêng của ngôi chùa còn gắn liền với một dấu mốc lịch sử quan trọng: đây là nơi Vua Trần Nhân Tông (người sáng lập Thiền phái Trúc Lâm) đã từng dừng chân nghỉ ngơi trước khi quyết định từ bỏ ngai vàng để lên non tu hành. Ngày nay, Chùa Trình đã được tu bổ và mở rộng với quy mô khang trang, bề thế, trở thành điểm hành lễ quen thuộc của khách thập phương mỗi khi đến thăm đất Phật Quảng Ninh.

Chùa Trình nơi xưa kia vua Trần Nhân Tông đã dừng chân nghỉ ngơi trước khi lên Yên Tử

Hướng Dẫn Chi Tiết Cách Di Chuyển Đến Chùa Trình

Chùa Trình nằm ở vị trí thuận lợi ngay trên sườn đồi thuộc địa phận Uông Bí, dễ dàng tiếp cận qua các tuyến đường giao thông huyết mạch của Quảng Ninh.

Địa chỉ: Bí Trung, Phường Phương Đông, Uông Bí, Quảng Ninh.

Để đến được Chùa Trình, du khách có thể lựa chọn di chuyển bằng nhiều phương tiện khác nhau:

• Từ Hà Nội: Di chuyển bằng ô tô cá nhân, xe khách hoặc xe máy theo tuyến Quốc lộ 18. Bạn cũng có thể chọn đi qua đường cao tốc Hạ Long – Hải Phòng và nối vào Quốc lộ 18. Tổng quãng đường từ Hà Nội đến Uông Bí khoảng 120-130km.
• Từ Hải Phòng: Tương tự, có thể di chuyển bằng Quốc lộ 18 hoặc cao tốc Nội Bài – Hạ Long/QL18.
• Khi đến Uông Bí: Chùa Trình nằm ngay trên tuyến đường lớn dẫn vào Non thiêng Yên Tử, cách ngã ba Dốc Đỏ một quãng đường ngắn. Khu vực này đã được đầu tư mở rộng đường lớn nối từ QL18A qua Cửa Ngăn vào Bến xe Giải Oan, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hành hương.

Chỉ cần đi theo tuyến đường chính vào Yên Tử, du khách sẽ thấy Chùa Trình hiện ra trước mắt. Du khách có thể dễ dàng so sánh quy mô và nét kiến trúc của Chùa Trình với các công trình tâm linh khác, ví dụ như chùa phật ngọc thượng hải nổi tiếng ở nước ngoài, để thấy được sự độc đáo trong văn hóa thờ phụng của người Việt.

Khám Phá Giá Trị Lịch Sử Và Văn Hóa Của Chùa Trình

Nguồn Gốc Sâu Xa Và Sự Hình Thành Thiền Phái Trúc Lâm

Chùa Trình được xây dựng từ thời Hậu Lê và nằm ở hướng Tây Nam. Vị trí và thời điểm hình thành của ngôi chùa có ý nghĩa đặc biệt khi gắn liền với sự ra đời của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử – một dòng Thiền nhập thế thuần Việt do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập.

Thiền phái Trúc Lâm là sự kế thừa và phát triển tinh hoa của Phật giáo Ấn Độ và Trung Hoa, nhưng lại mang đậm bản sắc và tinh thần dân tộc. Triết lý cốt lõi của Thiền phái này là “Phật tại tâm”, tức là Phật nằm ngay trong TÂM mỗi người, không phải ở cõi trời xa xôi hay phải đợi kiếp khác. Đức Phật chỉ là Người Thầy Dẫn Đường, không phải thánh thần ban phước hay giáng họa. Với tư tưởng này, Trúc Lâm đề cao giá trị con người, khuyến khích thực hành Thập Thiện để tâm an định, trí sáng, và giác ngộ thành Phật ngay trong kiếp sống này.

Quan điểm lấy con người làm gốc của Thiền phái Trúc Lâm đã trở thành nền tảng tư tưởng và đạo đức trong giai đoạn hoàng kim thời nhà Trần, góp phần tạo nên một Việt Nam hưng thịnh. Sự vĩ đại này có thể sánh với những kỳ quan cổ đại về mặt quy mô, chẳng hạn như kim tự tháp kê ốp ở Ai Cập, dù khác biệt về lĩnh vực nhưng đều đại diện cho đỉnh cao của nền văn minh.

Chùa Trình là nơi ra đời Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử

Lịch Sử Tu Bổ Qua Các Thời Kỳ

Chùa Trình đã trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử, từ một ngôi chùa thời Hậu Lê cho đến quy mô khang trang như ngày nay.

• Thế kỷ XIX: Chùa được dựng lại trên nền chùa cũ theo kiểu chữ “Nhất” (一), nhưng có quy mô nhỏ hơn.
• Đầu thế kỷ XX: Chùa bị hỏa hoạn. Sau đó, nhờ công đức của Phật tử họ Bùi, chùa được xây dựng lại theo hình chữ “Đinh” (丁) với ba gian Tiền đường và một gian Hậu cung, rộng hơn so với nền cũ.
• Kháng chiến chống Pháp: Chùa Trình bị phá hủy gần như hoàn toàn, chỉ còn lại một ngôi tháp cổ.
• Năm 1993: Nhờ công đức của người dân địa phương, chùa được xây dựng lại theo kiểu nhà ba gian cấp bốn, kết cấu bằng bê tông cốt thép.
• Năm 1999: Chùa Bí Thượng tiếp tục được tu sửa khang trang hơn.
• Năm 2006: Đây là mốc thời gian quan trọng. Nhờ nguồn vốn đầu tư của nhà nước và công đức của khách thập phương, Chùa Trình đã được xây dựng, mở rộng quy mô lớn và bề thế, trở thành điểm hành lễ “Đi trình, về tạ” chính thức của Phật tử và du khách.

Cấu Trúc Độc Đáo Của Cửa Ngõ Yên Tử

Kiến trúc Chùa Trình hiện tại theo kiểu “Nội Công Ngoại Quốc” (內工外國), một bố cục truyền thống của các ngôi chùa Việt Nam.

• Cấu trúc chính: Chùa bao gồm Tiền đường, Chính điện thờ Phật, Tả vu, Hữu vu thờ Thập Bát La Hán, khu Nhà Tổ thờ Tam Tổ Trúc Lâm, Ban Trần Triều, và khu thờ Tam Tòa Thánh Mẫu, Tam Vương theo tín ngưỡng dân gian.
• Chi tiết kiến trúc: Các pho tượng trong chùa đều được đúc bằng đồng hoặc tạc bằng gỗ Mít, gỗ Hương. Mái chùa lợp ngói mũi hài truyền thống. Trên bờ nóc Tiền đường đắp nổi hàng gạch hoa Chanh và chính giữa đắp bức Đại tự ghi ba chữ Hán “Bí Thượng Tự” (Chùa Bí Thượng). Đặc biệt, hai đầu nóc mái và các góc mái được trang trí bằng hình đầu Rồng nổi ngậm bờ nóc, uốn cong hình sóng nước và vân mây, tạo nên nét cổ điển và tôn nghiêm đậm chất Việt Nam.

So với những kỳ quan thiên nhiên độc đáo, khó cưỡng lại như hẻm tu sản ở Hà Giang, Chùa Trình mang vẻ đẹp của kiến trúc tâm linh, nơi bàn tay và tâm hồn con người hòa quyện vào truyền thống và niềm tin.

Cổng vào được xây dựng lại khang trang hơn mang đậm chất kiến trúc cổ điển Việt Nam

Ý Nghĩa Tâm Linh Của Chùa Trình Đối Với Phật Tử Việt

Chùa Trình ngày nay vẫn giữ vững vai trò là một cửa ngõ linh thiêng, một chốn neo đậu tinh thần cho người con Phật. Thuật ngữ “Đi trình, về tạ” (trình báo khi đi, tạ lễ khi về) đã trở thành một nghi lễ không thể thiếu đối với các tín đồ hành hương lên Yên Tử.

Đứng trước cửa chùa, người ta gửi gắm những hy vọng, lời cầu nguyện bình an cho bản thân và gia đình. Đây là bước chuẩn bị tâm lý quan trọng trước khi bước vào hành trình khai phá tâm linh trên đỉnh non thiêng, nơi mà Phật hoàng đã tu hành.

Năm 2011, cổng chùa Trình đã được Công ty Cổ phần phát triển Tùng Lâm công đức xây dựng lại bề thế và khang trang hơn, với các hoa văn cổ kính, củng cố thêm nét tôn nghiêm, tín ngưỡng độc đáo cho khu vực cửa ngõ vào Yên Tử. Sự đầu tư này cho thấy tầm quan trọng của Chùa Trình trong bản đồ du lịch tâm linh Việt Nam.

Chùa Trình cũng được xem là cửa ngõ linh thiêng đưa du khách lên khám phá Yên Tử

Đôi khi, việc tìm hiểu sâu về lịch sử và văn hóa địa phương cũng giống như nỗ lực dịch tiếng na uy sang tiếng việt – cần sự kiên nhẫn, chuyên môn và sự thấu hiểu sâu sắc để chuyển tải trọn vẹn ý nghĩa.

Kết Luận

Chùa Trình Yên Tử không chỉ là một di tích lịch sử – văn hóa đơn thuần mà còn là biểu tượng tinh thần, là điểm khởi đầu cho một hành trình tìm về cội nguồn Thiền phái Trúc Lâm. Nơi đây giúp con người ta tìm được sự an yên, buông bỏ vọng niệm để sống với bản tâm thanh tịnh. Nếu có dịp đến Quảng Ninh, đừng bỏ qua cơ hội viếng thăm Chùa Trình và khám phá non thiêng Yên Tử, để có những phút giây chiêm nghiệm đáng quý, thảnh thơi tinh thần trên hành trình khai phá nội tâm của chính mình.

Tài liệu tham khảo:

• Nguồn: Tổng hợp.