Hà Tĩnh, một vùng đất kiên trung thuộc dải đất miền Trung Việt Nam, không chỉ nổi tiếng với vẻ đẹp thiên nhiên hoang sơ, hùng vĩ mà còn là cái nôi của bề dày lịch sử, văn hóa phong phú và là quê hương của biết bao danh nhân kiệt xuất. Nơi đây đã ghi dấu những trang sử hào hùng, những đóng góp to lớn cho sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng đất nước. Từ những chiến công oanh liệt đến những đóng góp thầm lặng cho khoa học, văn học, giáo dục, Hà Tĩnh luôn tự hào về những giá trị mà mình đã kiến tạo và gìn giữ qua bao thế hệ.
Những Dấu Ấn Lịch Sử Hào Hùng của Hà Tĩnh
Hà Tĩnh đóng vai trò quan trọng trong các cuộc kháng chiến của dân tộc, với nhiều đóng góp to lớn tạo nên những chiến công vang dội. Trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, quân và dân Hà Tĩnh cùng cả nước đã vùng lên đập tan xiềng xích nô lệ, thực dân phong kiến, thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, mở ra một kỷ nguyên mới cho đất nước.
Sự kiện Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam cũng là một dấu mốc trưởng thành của Nhà nước cách mạng, với sự tham gia đóng góp của nhiều đại biểu từ Hà Tĩnh. Tên gọi Hà Tĩnh lần đầu xuất hiện trên bản đồ hành chính đã đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ, đưa địa phương trở thành một trong những khu vực phát triển năng động ở Bắc Trung Bộ, với bản sắc văn hóa và tiềm năng kinh tế riêng biệt.
Người dân Hà Tĩnh tham gia bỏ phiếu trong ngày bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấpTrong cao trào cách mạng 1930–1931, một số tờ báo của các cấp ủy Đảng tại Hà Tĩnh đã ra đời, dù in ấn thủ công và phát hành hạn chế nhưng đã trở thành phương tiện quan trọng, góp phần cổ vũ tinh thần đấu tranh giành độc lập.
Địa danh lịch sử và giáo dục
Hà Tĩnh còn tự hào với những địa danh mang đậm dấu ấn lịch sử và giáo dục. Trường Lưu học hiệu, nằm ở làng Trường Lưu (xã Lai Thạch, huyện Thiên Lộc xưa, nay thuộc xã Trường Lưu), là ngôi trường nổi tiếng từ thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XX, đã đào tạo hàng nghìn học trò từ khắp mọi miền đất nước.
Vườn Quốc gia Vũ Quang, được ví như “viên ngọc thô” giữa đại ngàn Trường Sơn, là nơi hội tụ vẻ đẹp hoang sơ, kỳ vĩ cùng hệ sinh thái phong phú, giàu giá trị bảo tồn, từng là nơi phát hiện ra những loài động vật quý hiếm.
Hà Tĩnh – Cái Nôi của Những Danh Nhân Kiệt Xuất
Mảnh đất Hà Tĩnh đã sản sinh ra nhiều danh nhân làm rạng danh quê hương và đất nước.
- Cao Thắng, người con của xã Sơn Tiến, được xem là một trong những kỹ sư quân giới đầu tiên của Việt Nam, đồng thời là thủ lĩnh quan trọng trong cuộc khởi nghĩa Hương Khê do cụ Phan Đình Phùng lãnh đạo.
- Một danh nhân quê Hà Tĩnh với tư tưởng tiến bộ đã phân tích rõ thắng lợi tất yếu của Việt Minh cho Vua Bảo Đại, vị hoàng đế cuối cùng của chế độ quân chủ, và giúp Vua soạn thảo chiếu thoái vị.
- Đồng chí Bí thư Tỉnh ủy lâm thời đầu tiên của Hà Tĩnh là người cộng sản kiên trung, có nhiều đóng góp to lớn cho sự nghiệp cách mạng, là tấm gương sáng cho các thế hệ.
- Chủ tịch UBND tỉnh đầu tiên của Hà Tĩnh có cuộc đời hoạt động cách mạng gắn liền với phong trào yêu nước tại quê hương và các tỉnh phía Nam.
Các bậc hiền tài trên nhiều lĩnh vực
Trong dòng chảy lịch sử, Hà Tĩnh từng có nhiều bậc danh nho, hiền tài và đại thần được giao trọng trách giữ chức Tế tửu (Hiệu trưởng) của Văn Miếu – Quốc Tử Giám.
- Hà Tĩnh còn là quê hương của một sĩ tử đặc biệt trong lịch sử khoa cử Việt Nam, người đã dự thi đến 21 lần và đỗ cử nhân ở tuổi 82.
- Một danh nhân quê Hà Tĩnh là nhà bác học lớn, tác giả bộ sách được đánh giá là bách khoa toàn thư đầu tiên của nước ta.
- Giáo sư Hoàng Xuân Hãn là một nhà toán học, kỹ sư, sử học, ngôn ngữ học và nhà nghiên cứu văn hóa, giáo dục nổi tiếng, với nhiều cống hiến miệt mài cho các lĩnh vực khác nhau.
- Bác sĩ Nguyễn Khắc Viện, người từng du học Pháp, đã nghiên cứu và sáng tạo nên phương pháp dưỡng sinh nổi tiếng, giúp ông “đẩy lùi giới hạn” với bệnh tật hiểm nghèo.
Bác sĩ Nguyễn Khắc Viện, cha đẻ của phương pháp dưỡng sinh nổi tiếng - Danh nhân Đào Tấn, sinh năm 1845 (Ất Tỵ), không chỉ là một vị quan quan trọng mà còn là một nghệ sĩ lớn giai đoạn thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.
- Danh nhân Phan Kính, quê huyện Can Lộc, Hà Tĩnh, từng làm quan dưới thời Vua Lê Hiển Tông và được Vua nhà Thanh phong làm Lưỡng quốc Đình nguyên Thám hoa.
- Nhà văn Hoàng Ngọc Phách, tác giả của tiểu thuyết “Tố Tâm” – một trong những tiểu thuyết quốc ngữ đầu tiên của Việt Nam, đã mở đầu cho dòng tiểu thuyết lãng mạn hiện đại của văn học nước nhà.
- Đại tá Tư Chu, Chỉ huy trưởng lực lượng biệt động quân khu Sài Gòn – Gia Định, là một người con của Hà Tĩnh, nổi tiếng với những chiến công huyền thoại.
Văn Hóa và Xã Hội Hà Tĩnh Đương Đại
Hà Tĩnh ngày nay tiếp tục phát triển và đổi mới, thể hiện qua các số liệu và chính sách xã hội. Tuổi thọ bình quân của người dân Hà Tĩnh trong năm 2024 có những đặc điểm riêng, với phụ nữ sống lâu hơn nam giới khoảng hơn 5 năm.
Trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính, Hà Tĩnh đã có nhiều cán bộ nữ giữ chức vụ bí thư đảng ủy trong tổng số 69 bí thư xã, phường mới được điều động, bổ nhiệm, thể hiện sự tiến bộ trong công tác cán bộ. Quá trình sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, tên các xã, phường mới đều được lựa chọn kỹ lưỡng, mang nhiều ý nghĩa gắn với lịch sử, văn hóa, lợi thế địa phương. Một đơn vị hành chính cấp xã sau sắp xếp ở Hà Tĩnh đã trở thành xã có diện tích tự nhiên lớn nhất tỉnh, với 533,5 ki-lô-mét-vuông.
