Vườn Quốc gia Bạch Mã: Hành Lang Xanh Kết Nối Trường Sơn và Biển Đông

Vườn Quốc gia Bạch Mã (VQG Bạch Mã) đóng vai trò là một hành lang xanh sinh thái độc đáo, trải dài từ Dãy Trường Sơn hùng vĩ đến đồng bằng ven biển miền Trung Việt Nam. Đây là khu rừng duy nhất còn tồn tại và mở rộng từ Biển Đông đến tận biên giới với Lào. Về mặt địa chất, cảnh quan ở đây chủ yếu được kiến tạo từ đá granit, xen kẽ với những khu vực có lớp đá sa thạch. Mặc dù đất đai ở các vùng nhiệt đới ẩm thường nghèo dinh dưỡng, nơi đây vẫn hỗ trợ một thảm thực vật vô cùng phong phú và đa dạng.

Địa hình VQG Bạch Mã dốc và hiểm trở với nhiều đỉnh núi cao trên 1.000m, trong đó cao nhất là đỉnh Núi Bạch Mã với độ cao 1.448m. Các sườn núi thấp hơn có độ dốc thoai thoải, đặc trưng bởi vô số suối nguồn tự nhiên chảy xiết, đổ vào các con sông và đầm phá dọc theo đồng bằng phù sa ven biển. Để tận hưởng trọn vẹn vẻ đẹp hoang sơ và kỳ vĩ này, bạn cần có một hành trình khám phá thiên nhiên khác biệt hoàn toàn so với những trải nghiệm du lịch đô thị như khám phá seoul hàn quốc.

Địa Chất, Khí Hậu và Cảnh Quan Độc Đáo

Khí hậu nhiệt đới gió mùa đặc trưng của khu vực miền Trung Việt Nam (thường được gọi là Trung An Nam trong các tài liệu chuyên ngành) được phân định rõ rệt thành hai kiểu thời tiết chính:

• Mùa Khô Nóng (Tháng 5 đến Tháng 7): Do ảnh hưởng của gió Lào (gió Tây) khô và nóng thổi từ phía tây.
• Mùa Gió Mùa (Tháng 9 đến Tháng 11): Mang lại những trận mưa lớn và thường xuyên có bão từ gió Đông Bắc.

Thảm thực vật chiếm ưu thế dưới độ cao 900m là rừng thường xanh vùng thấp, và chuyển dần thành rừng thường xanh núi cao khi lên đến độ cao lớn hơn. Do sự can thiệp của con người, hiện tại không còn khu vực rừng nguyên sinh nào không bị xáo trộn. Các loài cây bụi và cỏ như Rhodomyrtus tomentosa, Melastoma candidum, và Imperata cylindrica (Cỏ tranh) là những dạng thực vật chiếm ưu thế ở nhiều nơi. Tuy nhiên, các khu vực rừng còn sót lại vẫn giữ được sự đa dạng thực vật đáng kể.

Hệ Thực Vật và Động Vật Quý Hiếm

Hệ động vật có vú của VQG Bạch Mã vẫn chưa được khảo sát một cách toàn diện. Cho đến nay, chỉ mới xác nhận được 48 loài thú có mặt tại đây. Trong số đó, có nhiều loài được quan tâm đặc biệt về mặt bảo tồn như Voọc Chà Vá Chân Đỏ (Pygathrix nemaeus nemaeus) và Vượn Má Vàng/Má Trắng (Hylobates gabriellae/leucogenys).

Đặc điểm nổi bật của Hệ chim (Avifauna)

Nằm ở giới hạn phía nam của Vùng Chim Đặc hữu (EBA) Annamese Lowlands, VQG Bạch Mã được ghi nhận là nơi cư trú của ít nhất bốn loài chim có phạm vi phân bố hẹp thuộc EBA này:

• Gà Lôi Hông Tía (Arborophila merlini)
• Trĩ Sao (Rheinardia ocellata)
• Khướu Mỏ Dài Đuôi Ngắn (Jabouilleia danjoui)
• Khướu Mào Má Xám (Macronous kelleyi)

Đặc điểm nổi bật nhất của hệ chim tại Bạch Mã là số lượng lớn các loài thuộc bộ Gà (Galliformes). Trong tổng số mười hai loài Gà Lôi được ghi nhận tại Việt Nam, bảy loài đã hoặc từng xuất hiện trong phạm vi vườn quốc gia. Tại đây có một phân loài đặc hữu của Gà Lôi Trắng (Lophura nycthemera beli). Bên cạnh đó, các loài chim quý hiếm và đặc biệt khác bao gồm Gõ Kiến Cổ Đỏ (Picus rabieri), Barbet Đuôi Đỏ (Megalaima lagrandieri), Bói Cá Blyth (Alcedo hercules), Cu Đất Mỏ San Hô (Carpococcyx renauldi), Đuôi Cụt Gáy Xanh (Pitta soror), Đuôi Cụt Bụng Vằn (Pitta elliotii), Chèo Bẻo Cánh Trắng (Urocissa whiteheadi), và Chèo Bẻo Đuôi Lưỡi Liềm (Temnurus temnurus). Sự đa dạng và quý hiếm này còn phong phú và hấp dẫn hơn những trải nghiệm khám phá các khu bảo tồn ở nước ngoài như shangrila trung quốc. Danh sách chim của VQG Bạch Mã, do Roland Eve biên soạn năm 1996, đã ghi nhận tổng cộng 330 loài chim.

Thách Thức Bảo Tồn và Nỗ Lực Mở Rộng

Sau khi đất nước thống nhất vào năm 1975, hoạt động khai thác gỗ của các lâm trường quốc doanh đã loại bỏ phần lớn gỗ có giá trị thương mại trong suốt mười năm sau đó. Việc thu hoạch lâm sản trái phép vẫn tiếp tục diễn ra, và các vụ cháy rừng thường xuyên xảy ra đã cản trở nghiêm trọng quá trình tái sinh của các khu vực rừng bị khai thác. Mặc dù vùng lõi của vườn quốc gia chỉ là nơi sinh sống của 65 hộ gia đình, vùng đệm của công viên lại hỗ trợ dân số lên đến hơn 61.000 người. Thu thập lâm sản, vốn đã cạn kiệt gần các làng, là nguồn thu nhập chính của các gia đình sống trong vùng đệm, khiến việc khai thác đang diễn ra ở mức độ không bền vững.

Nhằm mở rộng phạm vi bảo tồn của vườn quốc gia, BirdLife International, cùng với Viện Điều tra Quy hoạch Rừng (FIPI), đã đề xuất mở rộng thêm 22.500 ha về phía đông. Ranh giới chính xác của khu vực mở rộng vẫn đang được xác định, nhưng nhiều khả năng sẽ bao gồm toàn bộ hoặc một phần khu vực Đèo Hải Vân với các di tích văn hóa và lịch sử quan trọng.

Cẩm Nang Du Lịch và Quan Sát Chim tại Bạch Mã

Thời điểm tốt nhất để ghé thăm và quan sát chim tại Vườn Quốc gia Bạch Mã là từ Tháng 4 đến Tháng 7, trước khi mùa mưa bắt đầu vào đầu tháng 9. Từ tháng 9 trở đi, điều kiện thời tiết có thể rất khó chịu với nhiệt độ mát, gió lớn, mưa to và đường rừng lầy lội. Trong khoảng thời gian này, vắt cũng xuất hiện dày đặc dọc theo các con đường mòn trong rừng. Giai đoạn đầu xuân (từ Tháng 1 đến Tháng 3) thời tiết mát mẻ nhưng thường xuyên có mưa phùn liên tục và đôi khi là mưa lớn.

Vườn Quốc gia Bạch Mã không chỉ là một khu bảo tồn thiên nhiên quan trọng bậc nhất mà còn là một kho báu sinh thái, đóng vai trò then chốt trong việc bảo tồn các loài động thực vật quý hiếm, đặc biệt là hệ chim đặc hữu của khu vực. Những nỗ lực bảo tồn và mở rộng hiện nay là vô cùng cần thiết để giữ vững và phát triển hành lang xanh quý giá này, đảm bảo cân bằng giữa lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương và mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học.