Bảo tàng Nước Mắm Làng Chài Xưa: Khám Phá 300 Năm Văn Hóa Phan Thiết

Bảo Tàng Nước Mắm Làng Chài Xưa là bảo tàng nước mắm đầu tiên và duy nhất tại Việt Nam, mang đến một góc nhìn sâu sắc và sống động về 300 năm lịch sử hình thành và phát triển của làng chài Phan Thiết xưa. Khách du lịch Phan Thiết khi ghé thăm địa điểm độc đáo này không chỉ được chiêm ngưỡng các hiện vật quý giá mà còn tham gia vào nhiều hoạt động tương tác hấp dẫn, làm phong phú thêm trải nghiệm khám phá văn hóa ẩm thực Việt.

Tọa lạc tại 360 Nguyễn Thông, phường Phú Hài, bảo tàng có tổng diện tích 1.600m2, được thiết kế thành 14 không gian chủ đề khác nhau. Nơi đây tái hiện một cách chân thực và sống động lịch sử thăng trầm của làng chài Phan Thiết, từ thời Vương quốc Chăm Pa cổ đại, qua thời nhà Nguyễn, đến thời Pháp thuộc và những thập niên 40 – 60 của thế kỷ trước.

Cấu trúc và Nghệ thuật Trình diễn Ánh sáng Độc đáo

Bảo tàng Làng Chài Xưa được thiết kế và trưng bày theo lối kiến trúc đương đại, đặc biệt sử dụng nghệ thuật trình diễn ánh sáng đỉnh cao. Dưới hàng trăm đèn pha tiêu điểm với góc chiếu và công suất khác nhau, những hiện vật cổ hiện lên một cách lung linh, huyền ảo trong không gian tối. Sự kết hợp độc đáo này mang đến một màn trình diễn mãn nhãn, tạo ấn tượng mạnh mẽ không chỉ với khách du lịch mà cả người dân địa phương.

Trước khi bắt đầu hành trình tìm hiểu lịch sử, du khách sẽ được xem một đoạn phim ngắn (hơn 7 phút) giới thiệu tổng quan về những giai đoạn phát triển của nước mắm cổ truyền. Đây là sự khởi đầu lý tưởng cho hành trình khám phá lịch sử, văn hóa của nước mắm Phan Thiết nói riêng và nước mắm Việt Nam nói chung.

Hành trình Ngược dòng Lịch sử Nước mắm Phan Thiết

Hành trình tham quan đưa du khách quay ngược thời gian, trở về vùng đất Phan Thiết cách đây 300 năm.

Từ Vương quốc Chăm Pa đến Thời nhà Nguyễn

Trước năm 1693, vùng đất này thuộc Vương quốc Chăm Pa, với tên gọi Mang Thít. Ngay cả từ “ủ chượp” trong quy trình làm nước mắm cũng có nguồn gốc từ tiếng Chăm. Chính những người Chăm đã học kỹ nghệ làm gốm và ướp cá từ đế quốc La Mã. Sau này, khi người Kinh di cư vào sinh sống, họ đã tiếp nối và thương mại hóa sản phẩm bằng cách cho nước mắm vào tĩn gốm, dùng ghe bầu chở đi bán khắp nơi, từ lục tỉnh Nam Kỳ đến miền Trung và miền Bắc. Đây cũng là lý do vì sao miền Tây sông nước lại có những nét văn hóa ẩm thực tương đồng.

Chuyến khám phá tiếp theo tại bảo tàng là không gian Chăm Pa xưa với bức tượng Kut độc đáo, được lấy tại một đền thờ từ thế kỷ 15. Theo tập tục người Chăm xưa, hồn của các vua, quan khi chết sẽ được làm lễ nhập vào tượng Kut. Tiếp đó là khu trưng bày bộ sưu tập tĩn cổ xưa và hiện đại, giúp du khách hiểu rõ hơn về bí quyết tạo nên hương vị đậm đà của nước mắm.

Bảo tàng hiện đang lưu giữ bản gốc 2 tấm sắc phong của vua triều Nguyễn ban cho làng biển Phan Thiết. Một tấm do vua Đồng Khánh ban cho dân khai hoang, lập ấp tại làng chài Hòa An, và tấm còn lại do vua Khải Định ban cho thần Ông Nam Hải (cá voi) vì công cứu giúp ngư dân.

Dấu ấn thời Pháp thuộc và Di tích Làng Chài Cổ

Không gian tiếp theo trưng bày những bức tranh về Phan Thiết dưới thời Pháp thuộc. Du khách có thể thử quay số liên lạc bằng những chiếc điện thoại cổ đời đầu. Những cảnh vật về con đường Mũi Né xưa giúp khách hòa mình vào đời sống của dân chài từ thế kỷ trước.

Một điểm đặc biệt cần kể đến là mô hình phục dựng Đình Vạn Thủy Tú, được xây dựng năm 1762. Đây là nơi thờ bộ xương cá voi lớn nhất Việt Nam. Đình là một trong những di tích cổ được nhiều sắc phong của các vị vua triều Nguyễn ban tặng, bởi trong thời phong kiến, các tướng lĩnh nhà Nguyễn đã nhiều lần được Cá Voi cứu nạn trên biển.

Trải nghiệm Tương tác: Nhập vai Ngư dân và Bí quyết “Cẩn” Nước Mắm

Đến với Bảo tàng Làng Chài Xưa, du khách được tương tác nhập vai làm dân chài lưới cá, đóng vai diêm dân trên những cánh đồng muối, tham quan phố cổ Phan Thiết 300 năm và ghé thăm những nhà đại gia nước mắm xưa.

Hoạt động được khách du lịch yêu thích là nếm thử hương vị của nước mắm Rin xưa. Đây là loại nước mắm nguyên chất kéo rút trực tiếp từ thùng lù gỗ ủ chượp chín chậm, còn gọi là Nước mắm Tĩn.

Cách phân biệt Nước mắm Rin truyền thống

Ông tổ nghề Trần Gia Hòa đã có công thương mại hóa nước mắm bằng cách cho mắm vào tĩn gốm dán nhãn vuông và chở đi bán khắp nơi, một công trạng giúp ông được vua Nguyễn ban tước quan hàm Bát phẩm. Ngày nay, nước mắm Phan Thiết đã trở thành một trong những đặc sản phú yên làm quà và của miền Trung được ưa chuộng.

Du khách còn được học cách “cẩn” nước mắm – cách xác định nước mắm ngon của người xưa. Bí quyết thú vị này là thả hạt cơm nguội vào chén nước mắm:

• Nếu hạt cơm nổi lên hoặc lơ lửng: Đó là nước mắm truyền thống nguyên chất với độ đạm cao.
• Nếu hạt cơm chìm xuống dưới: Đó là nước mắm công nghiệp có lượng đạm thấp.

Quan trọng hơn, Bảo tàng Nước Mắm Làng Chài Xưa lưu giữ các bằng chứng chứng minh rằng Phan Thiết chính là cái nôi của nước mắm Việt Nam, chứ không phải nơi nào khác. Tại đây, du khách còn được chiêm ngưỡng chân dung của các Hàm Hộ nước mắm, những người có công rất lớn trong sự phát triển của ngành nước mắm Phan Thiết.
Những thùng gỗ lớn được sử dụng để ủ chượp nước mắm truyền thống

Thông tin Hữu ích dành cho Du Khách

Bảo tàng Nước mắm Làng Chài Xưa là một điểm đến không thể bỏ qua, giúp du khách hiểu và yêu hơn món nước mắm truyền thống của dân tộc từ ngàn đời nay.

• Địa chỉ: 360 Nguyễn Thông, Phường Phú Hài, Phan Thiết.
• Giá vé: Người lớn 100.000đ; Trẻ em (dưới 1m) miễn phí.
• Giờ mở cửa: 9h – 18h (hằng ngày).
• Hotline: 090 1111 666.

Nếu bạn đang lên kế hoạch cho chuyến du lịch tiết kiệm tại Phan Thiết, hãy dành thời gian ghé thăm bảo tàng đặc biệt này để có thêm những kiến thức lịch sử và trải nghiệm văn hóa ẩm thực sâu sắc.