Đền Ngọc Sơn: Lịch sử, Kiến trúc và Cẩm nang tham quan di tích tâm linh giữa lòng Hồ Gươm

Nếu bạn đang tìm kiếm một điểm đến vừa mang giá trị lịch sử sâu sắc, vừa là biểu tượng văn hóa tâm linh nổi bật khi du lịch Hà Nội, thì Đền Ngọc Sơn chính là lựa chọn không thể bỏ qua. Nằm trên hòn đảo xinh đẹp giữa Hồ Gươm, ngôi đền này không chỉ là nơi thờ phụng các vị anh hùng dân tộc mà còn là minh chứng sống động cho tinh hoa kiến trúc và quan niệm văn hóa truyền thống của người Việt.

Du khách đến thăm Đền Ngọc Sơn sẽ được lắng nghe những câu chuyện hấp dẫn về cội nguồn Thăng Long xưa, đồng thời chiêm ngưỡng quần thể di tích tuyệt đẹp bao gồm Tháp Bút, Đài Nghiên và Cầu Thê Húc rực rỡ. Để có chuyến khám phá trọn vẹn di tích lịch sử này, hãy tham khảo cẩm nang chi tiết dưới đây.

Đền Ngọc Sơn thuộc quần thể di tích Hồ Hoàn Kiếm, một khu vực trung tâm sầm uất nhưng vẫn giữ được nét thanh bình cổ kính. Khác biệt với sự nhộn nhịp của thủ đô, đây là nơi du khách có thể tìm về những giá trị truyền thống, tương tự như việc khám phá những miền đất khác biệt như làng lô lô chải ở vùng núi phía Bắc.

1. Đền Ngọc Sơn thờ ai? Lịch sử và ý nghĩa văn hóa

Đền Ngọc Sơn là ngôi đền thờ phụng vị anh hùng dân tộc Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn và thần chủ quản công danh Văn Xương Đế Quân.

Ngoài ra, Đền Ngọc Sơn còn là nơi thờ Phật và các vị thần khác như Ban Công Đồng. Sự kết hợp giữa việc thờ cúng Đức Thánh Trần (Tín ngưỡng dân gian/Đạo giáo), Văn Xương Đế Quân (Nho giáo) và Phật (Phật giáo), cùng với hệ thống câu đối, hoành phi và kiến trúc đặc trưng, đã thể hiện rõ nét quan niệm Tam giáo đồng nguyên (Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo) phổ biến trong văn hóa Việt Nam xưa.

Quá trình hình thành của Đền Ngọc Sơn diễn ra qua nhiều giai đoạn lịch sử quan trọng:

• Khởi nguyên: Dưới thời vua Lý Thái Tổ dời kinh đô ra Thăng Long, địa điểm này được đặt tên là Ngọc Tượng. Đến đời Trần, tên đổi thành Ngọc Sơn, ban đầu là nơi thờ những anh hùng liệt sĩ đã hy sinh trong cuộc chiến chống quân Nguyên – Mông bảo vệ Tổ quốc, sau đó ngôi đền bị sụp đổ.
• Triều Lê và Chúa Trịnh: Vào triều vua Vĩnh Hựu, Chúa Trịnh Giang cho xây dựng cung Khánh Thụy tại đây và đắp hai ngọn núi đất đối diện.
• Cuối triều Lê: Cung Khánh Thụy bị phá hủy một phần. Dân làng Tả Khánh đã phục dựng lại và gọi là Đền Khánh Thụy.
• Chuyển đổi: Sau đó, nhà từ thiện Tín Trai đã dựng Chùa Ngọc Sơn tại vị trí cũ của cung Khánh Thụy. Ngôi chùa này sau đó được nhượng lại cho một hội từ thiện khác. Hội quyết định bỏ gác chuông, sửa lại điện chính, và đặt tượng Văn Xương Đế Quân, chính thức đổi tên thành Đền Ngọc Sơn và thờ Tam Thánh (Tam giáo).

2. Cẩm nang tham quan Đền Ngọc Sơn: Địa chỉ, giá vé và cách di chuyển

Đền Ngọc Sơn tọa lạc tại một vị trí đắc địa, là điểm nhấn không thể thiếu trong hành trình khám phá phố cổ Hà Nội.

• Địa chỉ: Đảo Ngọc, Hồ Hoàn Kiếm, phố Hàng Trống, Q. Hoàn Kiếm, Hà Nội.
• Giá vé tham quan:
  • Người lớn: 50.000 VNĐ/người.
  • Trẻ em dưới 15 tuổi: Miễn phí.

Ngôi đền nằm ở phía Đông Bắc trên Đảo Ngọc của Hồ Hoàn Kiếm, kết hợp hài hòa với Tháp Rùa ở phía Nam tạo nên một quần thể di tích văn hóa – lịch sử nổi bật giữa cảnh sắc thiên nhiên xanh mát, thanh bình.

2.1. Phương tiện di chuyển

Vì nằm ngay trung tâm Hà Nội, việc di chuyển đến Đền Ngọc Sơn rất thuận tiện bằng nhiều phương tiện khác nhau.

Xe buýt

Đây là phương tiện tiết kiệm chi phí nhất. Bạn có thể chọn các tuyến xe buýt có điểm dừng gần Hồ Gươm như:

• Tuyến 08: Đi từ bến Long Biên.
• Tuyến 14: Đi từ Cổ Nhuế.
• Tuyến 31: Đi từ Đại học Bách Khoa.
• Tuyến 36: Đi từ điểm trung chuyển Long Biên.

Xe máy, ô tô cá nhân

Nếu đi bằng xe cá nhân, du khách có thể tham khảo 3 lộ trình phổ biến sau:

1. Giảng Võ → Nguyễn Thái Học → Hai Bà Trưng → Đinh Tiên Hoàng.
2. Đại Cồ Việt → Phố Huế → Đinh Tiên Hoàng.
3. Khâm Thiên → Trần Hưng Đạo → Hàng Bài → Đinh Tiên Hoàng.

Lưu ý quan trọng: Khu vực quanh Hồ Hoàn Kiếm tổ chức Phố Đi Bộ vào 2 ngày cuối tuần (Thứ Sáu, Thứ Bảy, Chủ Nhật) nên các phương tiện cá nhân sẽ không được phép lưu thông. Nếu tham quan vào dịp này, du khách cần gửi xe ở bãi đỗ lân cận và đi bộ.

3. Khám phá kiến trúc và các di tích nổi bật tại Đền Ngọc Sơn

Quần thể di tích Đền Ngọc Sơn không chỉ là nơi thờ cúng mà còn là một tuyệt tác kiến trúc cổ điển. Du khách nên dành thời gian chiêm ngưỡng các công trình chính sau:

3.1. Công trình Tháp Bút – Đài Nghiên

Ngay khi dừng chân ở cổng đền, du khách sẽ thấy ngọn Tháp Bút cao 5 tầng làm bằng đá, tọa lạc trên núi Ngọc Bội. Tháp được xây dựng vào năm 1865.

Trên Tháp Bút có khắc 3 chữ Nho: “Tả Thanh Thiên” (Viết lên trời xanh), hàm ý khẳng định ý chí vươn lên của tầng lớp tri thức, đặt tầm vóc của mình sánh ngang đất trời.

Dưới chân Tháp Bút là một nghiên mực hình quả đào được cắt đôi theo chiều dọc, gọi là Đài Nghiên. Đài Nghiên được ba con thiềm thừ (cóc) đá đỡ, trên thân khắc một bài thơ nổi tiếng của nho sĩ Nguyễn Văn Siêu. Vào buổi trưa, khi mặt trời lên đỉnh đầu, bóng của Tháp Bút in rõ xuống lòng Đài Nghiên, tạo nên một khoảnh khắc giao thoa văn hóa và thiên nhiên đầy ý nghĩa.

3.2. Cầu Thê Húc – Dẫn vào Đảo Ngọc

Cầu Thê Húc (Nghĩa là “Nơi ánh sáng mặt trời đậu lại”) gây ấn tượng mạnh mẽ với màu đỏ son rực rỡ và hình dáng cong cong như con tôm. Chiếc cầu gỗ này là lối đi duy nhất từ bờ Hồ Hoàn Kiếm dẫn đến Đền Ngọc Sơn.

Với thiết kế đặc trưng, Cầu Thê Húc trở thành một trong những điểm “check-in” nổi tiếng nhất Hà Nội. Đặc biệt, vẻ đẹp lung linh của cây cầu khi đêm về, dưới ánh đèn trang trí, chắc chắn sẽ mang lại trải nghiệm đáng nhớ cho du khách.

3.3. Bên trong Đền Ngọc Sơn: Hai khu thờ chính

Tiếp tục hành trình qua Cầu Thê Húc, bạn sẽ bước vào nội điện, nơi thờ phụng hai vị thần nổi danh trong lịch sử: Đức Thánh Trần Hưng Đạo và Văn Xương Đế Quân.

Kiến trúc của nội điện mang đậm nét đặc trưng của các ngôi đền, chùa phía Bắc. Trong đền đặt hai bức tượng lớn: tượng Đức Thánh Trần đặt tại hậu cung và tượng Văn Xương Đế Quân (tượng trưng cho văn chương, tri thức) tay cầm chiếc bút lông, thể hiện phong thái thanh tao, khí chất. Đây là sự khác biệt giữa thủ đô và những vùng đất yên bình khác của Tổ quốc như Lô Lô Chải, nơi văn hóa dân tộc và thiên nhiên hòa quyện.

Vào các dịp lễ, Tết, lễ hội Đền Ngọc Sơn được tổ chức trang trọng, thu hút đông đảo người dân và du khách đến tham dự, xin lộc và cầu bình an. Người dân thường sắm sửa lễ vật bày biện trang trọng để dâng cửa đền, với mong muốn gửi gắm ước nguyện về công danh, học vấn hoặc sức khỏe.

4. Địa điểm tham quan gần Đền Ngọc Sơn Hồ Hoàn Kiếm

Sau khi khám phá hết quần thể di tích Đền Ngọc Sơn, du khách có thể dễ dàng di chuyển đến các địa điểm vui chơi giải trí lân cận:

• Thủy cung Times City: Nằm trong khu đô thị Times City, đây là thủy cung có đường hầm duy nhất tại Hà Nội và là nơi sinh sống của hơn 30.000 sinh vật biển. Với 3 phân khu chính (khu nước ngọt, khu nước mặn, khu hang động bò sát), Thủy cung Times City mang đến không gian đại dương kỳ thú, cùng với các show diễn nghệ thuật dưới nước độc đáo.

• VinKE: Là tổ hợp vui chơi, giáo dục hướng nghiệp lý tưởng cho gia đình có trẻ nhỏ. Thông qua các trò chơi tương tác và hoạt động xử lý tình huống theo từng ngành nghề, VinKE giúp kích thích tính tò mò và sự sáng tạo tiềm ẩn bên trong trẻ, tạo ra mô hình vừa học vừa chơi cực kỳ bổ ích.

5. Một số lưu ý quan trọng khi tham quan, chiêm bái Đền Ngọc Sơn

Để chuyến viếng thăm Đền Ngọc Sơn diễn ra thuận lợi, du khách cần nắm rõ những quy tắc sau:

• Thời gian lý tưởng: Mặc dù có thể chiêm bái đền bất cứ ngày nào, nhưng mùng một và ngày rằm thường rất đông đúc, náo nhiệt. Nếu không thích nơi đông người, bạn nên tránh đi vào thời điểm này. Mùa thu và mùa xuân là thời điểm có khí hậu lý tưởng nhất để ghé thăm và chụp ảnh.
• Trang phục: Khi vào khu vực đền chính, du khách cần ăn mặc trang nghiêm, lịch sự.
• Quy tắc ra vào: Lưu ý đi cửa hai bên và tránh đi cửa giữa (cổng chính) và phải bước qua bậu cửa.
• Giữ trật tự: Đảm bảo giữ trật tự, nói khẽ, tránh làm ồn ào.
• Chụp ảnh: Hạn chế chụp hình bên trong khu thờ tự.

Kết luận

Đền Ngọc Sơn không chỉ là một di tích lịch sử nằm giữa trung tâm Hà Nội mà còn là biểu tượng văn hóa và tâm linh quan trọng. Đến với nơi đây, bạn sẽ cảm nhận được hơi thở yên bình, tĩnh lặng giữa chốn đô thị ồn ào, tấp nập, đồng thời chiêm ngưỡng tuyệt tác kiến trúc cổ kính. Dù thời gian có trôi qua, Đền Ngọc Sơn vẫn luôn giữ được nét mộc mạc và ý nghĩa vốn có. Hãy lên kế hoạch cho chuyến đi của bạn ngay hôm nay để khám phá trọn vẹn vẻ đẹp và lịch sử của ngôi đền linh thiêng này!