Lăng Bác: Biểu Tượng Vĩnh Hằng Của Lòng Kính Yêu Và Kiến Trúc Độc Đáo

Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, hay thường được gọi thân thương là Lăng Bác, không chỉ là nơi an nghỉ vĩnh hằng của vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc Việt Nam mà còn là một công trình kiến trúc đồ sộ, mang đậm giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật. Tọa lạc uy nghi giữa Quảng trường Ba Đình lịch sử, Lăng Bác là điểm đến thiêng liêng, nơi hàng triệu trái tim Việt Nam và bạn bè quốc tế hướng về để bày tỏ lòng thành kính và biết ơn vô hạn đối với Người. Công trình này là minh chứng sống động cho ý chí, sức sáng tạo của nhân dân Việt Nam cùng sự hỗ trợ quốc tế, được xây dựng với mục đích giữ gìn lâu dài thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh theo nguyện vọng thiết tha của toàn Đảng, toàn dân.

Lịch sử hình thành và quyết định xây dựng Lăng Bác

Vào sáng ngày 29/11/1969, thể theo ý nguyện sâu sắc của toàn Đảng, toàn dân, Bộ Chính trị Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã họp và đưa ra quyết định trọng đại về việc gìn giữ lâu dài thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh và xây dựng Lăng của Người. Quyết định này xuất phát từ tấm lòng kính yêu và niềm biết ơn vô hạn của dân tộc Việt Nam đối với vị lãnh tụ vĩ đại.

Địa điểm xây dựng Lăng Bác được chọn là Quảng trường Ba Đình lịch sử, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc bản Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vào ngày 2/9/1945. Vị trí này càng làm tăng thêm ý nghĩa thiêng liêng và trang trọng cho công trình.

Quá trình thiết kế Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình từ Chính phủ Liên Xô. Từ ngày 9 đến 23/1/1970, một đoàn 7 cán bộ Liên Xô đã sang Việt Nam để cùng bàn bạc, soạn thảo “Dự thảo nhiệm vụ thiết kế Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh” chỉ trong vòng một tuần. Bản dự thảo này sau đó đã được Bộ Chính trị thông qua vào ngày 19/10/1970.

Trong hơn một tháng sau đó, đội ngũ kiến trúc sư, kỹ sư và cán bộ kỹ thuật Việt Nam đã hoàn thành phương án “thiết kế sơ bộ” của Lăng. Từ ngày 19/3 đến 6/5/1970, một đoàn kiến trúc sư Việt Nam đã mang bản thiết kế này sang Liên Xô để tiếp tục phối hợp, xây dựng một phương án chung có tăng cường các giải pháp kỹ thuật phù hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới của Việt Nam. Bản thiết kế này được đặt phiên hiệu là công trình 75808.

Đồng thời, hàng nghìn bức thư từ mọi miền Tổ quốc và kiều bào ở nước ngoài đã gửi về bày tỏ nguyện vọng đóng góp ý kiến, kiến nghị cho việc thiết kế Lăng. Để lắng nghe ý kiến của nhân dân, Bộ Chính trị quyết định lùi việc duyệt bản “thiết kế sơ bộ” lại từ 4 đến 5 tháng để tổ chức một đợt sáng tác và trưng bày các mẫu thiết kế Lăng. Từ cuối tháng 5 đến cuối tháng 8/1970, Ban tổ chức đã nhận được hơn 200 phương án từ 16 đơn vị, ngành và nhiều cá nhân. 24 phương án ưu việt đã được chọn và trưng bày tại 5 địa điểm: Hà Nội, Hải Phòng, Thái Nguyên, Sơn La và Nghệ An, thu hút 745.487 lượt người thăm và 34.022 người tham gia góp ý.

Sau 10 ngày kết thúc triển lãm, bản “thiết kế sơ bộ” tổng hợp ý kiến nhân dân đã được đoàn cán bộ Việt Nam mang sang Liên Xô để hoàn thiện với các chuyên gia. Ngày 9/2/1971, tại Moskva, Hiệp nghị về việc Liên Xô giúp đỡ kỹ thuật cho Việt Nam trong việc giữ gìn thi hài Chủ tịch Hồ Chí Minh và xây dựng Lăng của Người đã được ký kết bởi Phó Thủ tướng Lê Thanh Nghị và Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô Nôvicốp.

Ngày 3/11/1971, Thủ tướng Phạm Văn Đồng chính thức ký quyết định thành lập Ban phụ trách xây dựng Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, và Phó Thủ tướng Đỗ Mười ký quyết định thành lập Ban chỉ huy công trình. Đến ngày 31/12/1971, Thường vụ Hội đồng Chính phủ đã phê chuẩn bản “thiết kế kỹ thuật.”

Ngày 5/2/1972, Thủ tướng Chính phủ ra quyết định phân công nhiệm vụ cho các bộ, ngành, địa phương tham gia xây dựng công trình 75808, với hai lực lượng nòng cốt là Bộ Kiến trúc và Bộ Quốc phòng. Bộ Quốc phòng được giao nhiệm vụ chủ quản công trình và phụ trách lắp ráp thiết bị bên trong, thành lập Trung đoàn 259B (Đoàn Ba Đình) để thi công.

Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã ký quyết định lấy ngày 2/9/1973 làm ngày khởi công và ngày 2/9/1975 là ngày hoàn thành, đưa công trình Lăng Bác vào hoạt động.

Quá trình thi công Lăng Bác: Tinh hoa lao động và hợp tác quốc tế

Việc xây dựng Lăng Bác là một công trình quy mô lớn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ và nỗ lực không ngừng nghỉ. Đêm 18/6/1973, toàn bộ mặt bằng công trường bắt đầu được quây kín, sẵn sàng cho công tác thi công. Đúng ngày Quốc khánh 2/9/1973, lễ khởi công xây dựng Lăng Bác đã chính thức được tiến hành trong không khí trang nghiêm và hân hoan.

Sau 60 ngày đêm làm việc liên tục, công đoạn đào móng Lăng đã hoàn thành. Đến ngày 30/10/1974, công trường đã hoàn thành mẻ bê tông cuối cùng ở nóc Lăng.

Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là một công trình kỹ thuật mà còn là một tác phẩm văn hóa, nghệ thuật đồ sộ. Phần công việc trang trí và hoàn thiện chiếm hơn một nửa thời gian xây dựng, đòi hỏi trình độ kỹ thuật và mỹ thuật rất cao.
Sau 700 ngày đêm lao động miệt mài của cán bộ, chiến sĩ, công nhân viên xây dựng, cùng với sự giúp đỡ to lớn về sức người và vật chất từ Đảng, Chính phủ và nhân dân Liên Xô, mọi gian khó đã được vượt qua để hoàn thành ngôi nhà vĩnh hằng của Bác.

Ngày 29/8/1975, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã tổ chức lễ trọng thể khánh thành Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh và đưa Người về an nghỉ mãi mãi tại đây, giữa trái tim của toàn dân tộc Việt Nam.

Kiến trúc và vật liệu độc đáo của Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh

Lăng Bác là một công trình kiến trúc đồ sộ và uy nghi, cao 21,6 mét và bề mặt rộng 31 mét, với hai cánh gà mở ra hai phía. Phần dưới của Lăng được lát đá hoa cương màu sẫm, gồm ba tầng và tạo thành một tam cấp vững chãi. Kiến trúc độc đáo, kết hợp nét vững chãi, trang nghiêm của kiến trúc hiện đại với sự mềm mại, uyển chuyển của mái cong kiến trúc dân tộc cổ truyền, đã tạo nên một tổng thể hài hòa và ấn tượng. Mái Lăng cũng hình thành một tam cấp nhẹ nhàng, thanh thoát với những đường vắt chéo. Dưới mái Lăng, bốn phía đều có các hàng cột cao, to bằng đá hoa cương màu xám bạc. Bên trong, bốn hàng cột trang nghiêm là bốn bức tường đá hoa cương đỏ màu son, tạo nên căn phòng yên nghỉ vĩnh cửu của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Nhìn từ ngoài hay đi sâu vào bên trong Lăng Bác, người xem dễ dàng nhận thấy toàn bộ khối kiến trúc chủ yếu được kết cấu và trang trí bằng đá. Đảng, Nhà nước và nhân dân Liên Xô đã gửi tặng Việt Nam hai vạn miếng đá hoa cương và cẩm thạch mài nhẵn để sử dụng cho công trình.

Ngày 1/11/1974, viên đá đầu tiên đã được ốp vào công trình Lăng. Sau đó, hàng loạt bức tường khác cũng được ốp đá, mỗi phòng, mỗi tường có quy cách khác nhau, tạo nên sự phong phú, đa dạng về hình dáng, hài hòa với ánh sáng và màu sắc chung. Mặt ngoài của Lăng được ốp bằng đá hoa cương màu xám đậm, toát lên vẻ tôn nghiêm, thành kính. Dòng chữ “Chủ tịch Hồ Chí Minh” trên nóc Lăng được ghép bằng đá ngọc Cao Bằng, và cửa chính của Lăng được ốp bằng đá đen bóng.

Hai phòng khách, lối ra lễ đài, các nền và bậc cầu thang cũng được lát bằng đá hoa cương. Tất cả các tường và cột bên trong ốp bằng đá cẩm thạch. Đặc biệt, tường chính tiền sảnh ốp đá hoa cương vân đỏ hồng tươi, làm nền nổi bật cho dòng chữ “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” và chữ ký của Bác được mạ vàng rực rỡ. Phòng Bác nằm được ốp bằng đá cẩm thạch Hà Tây, với những viên đá hình chữ nhật xếp thẳng đứng từ chân tường đến đỉnh trần, gợi liên tưởng đến những thanh gỗ lát nhà sàn giản dị của Bác. Hai lá cờ Đảng và cờ Tổ quốc được ghép tinh xảo từ 4.000 miếng đá hồng ngọc Thanh Hóa, trong khi Búa Liềm và sao vàng năm cánh được ghép bằng đá cẩm vân vàng sáng.

Ngoài ra, 200 bộ cửa của Lăng được các nghệ nhân mộc Nam Hà, Hà Bắc, Nghệ An chế tác với kỹ xảo điêu luyện