Lễ hội Katê Bình Thuận: Khám phá Lễ Tết Cha Độc Đáo Của Người Chăm

Đồng bào Chăm tại Bình Thuận đang lưu giữ một kho tàng văn hóa phi vật thể phong phú và độc đáo, với gần 100 lễ hội diễn ra liên tục theo chu kỳ hàng năm. Những nghi lễ này không chỉ tác động tích cực đến đời sống văn hóa tinh thần, tín ngưỡng tâm linh mà còn giúp đồng bào vui tươi, phấn khởi, hăng say lao động sản xuất. Trong số đó, Lễ hội Katê Bình Thuận là sự kiện đặc biệt và mang tầm vóc lớn nhất, được ví như “Tết Cha” của cộng đồng người Chăm theo đạo Balamôn.

Lễ hội Katê (hay mbeng Katé) diễn ra rất tưng bừng, sôi động, lan tỏa rộng khắp không gian từ đền, tháp cho đến các làng (palei). Hoà quyện với các điệu múa lễ thiêng liêng là những giai điệu âm nhạc truyền thống, cùng nghi thức rước y trang dâng cúng thần linh để tưởng nhớ công đức của các vị tiền nhân. Lễ hội thể hiện khát vọng cầu mong cho quốc thái dân an, nhân sinh vật thịnh.

Tổng quan về Lễ hội Katê: Tết Cha và Ý nghĩa

Theo quan niệm của người Chăm, Lễ hội Katê là để tưởng nhớ công đức của các vị nam Thần (dương tính), nên còn được gọi là Tết Cha. Bên cạnh Tết Cha, người Chăm còn có Tết Mẹ là Lễ hội Cambur, diễn ra vào giữa tháng 9 Chăm lịch để tưởng nhớ công ơn của các nữ Thần, đặc biệt là Tổ mẫu Po Inâ Nâgar (âm tính).

Thời gian diễn ra Katê hàng năm

Lễ hội Katê của người Chăm thường diễn ra vào đầu tháng 7 Chăm lịch hằng năm, tương ứng với khoảng tháng 10 Dương lịch và có thể dịch chuyển theo chu kỳ của năm nhuận.

Nghi thức trưng bày lễ vật cúng Katê tại mỗi gia đình tộc họ còn mang nội hàm sâu sắc, thể hiện lòng chung thủy của người Mẹ và tấm lòng hiếu thảo của con cái đối với công ơn sinh thành dưỡng dục của người Cha lúc sinh thời, theo chế độ mẫu hệ. Tục ngữ Chăm có câu: “Katé di bingun Cambur di kanem”, nghĩa là “Tết Cha đầu thượng tuần trăng, Tết Mẹ luôn nhớ đến trăng hạ tuần”.

Nếu bạn đang tìm kiếm trải nghiệm văn hóa độc đáo, các Lễ hội thả đèn Chiang Mai hay sự kiện văn hóa tại Quốc gia Sri Lanka cũng là những lựa chọn đáng cân nhắc.

Điểm nhấn và Hoạt động Hấp dẫn

Năm 2023, Lễ hội Katê tại Bình Thuận diễn ra tại nhiều điểm tổ chức nghi lễ rước sắc cùng ngày mùng 1 tháng 7 Chăm lịch (nhằm ngày 14/10 Dương lịch), bao gồm các địa điểm nổi tiếng như:

• Di tích Tháp Po Sah Inư (Phú Hài, Phan Thiết).
• Đền Thờ Po Nit (thôn Bình Hiếu, Phan Hiệp).
• Kho mở Báu vật Hoàng tộc Chăm Po Klaong Mânai (làng Tịnh Mỹ, Phan Thanh).
• Đền thờ Po Inâ Nâgar (thôn Lạc Trị, Phú Lạc).

Đặc biệt, tại hai Di tích văn hóa lịch sử cấp quốc gia là Đền thờ Po Nit và Tháp Po Sah Inư, phần hội được nâng cao về quy mô và nội dung. Các hoạt động thi nâng cao tay nghề nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống như thi nắn bánh gừng, thi làm gốm dân dụng và gốm mỹ nghệ, thi làm Thong Hala (mâm trầu 3 tầng), và ẩm thực đặc trưng sẽ thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Quy trình tổ chức tại đền tháp và các palei (làng)

Theo tục truyền từ xưa đến nay, sau nghi lễ nghinh thỉnh rước sắc và cúng tế thần linh trên đền tháp vào đúng ngày mùng 1 tháng 7 Chăm lịch, lễ hội sẽ tiếp tục được phân chia tuần tự về các làng (palei), các nhà cả sư và gia đình tộc họ mới được phép cúng Katê.

Thời gian cúng tại làng thường kéo dài cho đến ngày Rằm cùng tháng. Điểm cuối cùng kết thúc Lễ hội Katê Bình Thuận hằng năm là tại Đền thờ Po Dam ở Ma Lâm, huyện Hàm Thuận Bắc, nơi làm lễ cung thỉnh và cúng tế. Nếu bạn có kế hoạch khám phá vùng đất duyên hải Nam Trung Bộ, đừng quên tham khảo Tour Ninh Thuận hấp dẫn để có một kỳ nghỉ đáng nhớ. Ngoài ra, việc tìm hiểu Cẩm nang du lịch Tây Ninh cũng mang đến những lựa chọn du lịch văn hóa tâm linh gần gũi.

Lễ hội Katê không chỉ là một sự kiện tín ngưỡng quan trọng của người Chăm Balamôn mà còn là điểm nhấn văn hóa độc đáo của du lịch Bình Thuận. Việc tìm hiểu và tham gia lễ hội này là cơ hội tuyệt vời để du khách khám phá những giá trị văn hóa, nghệ thuật dân gian và sự gắn kết cộng đồng sâu sắc của một trong những dân tộc thiểu số lâu đời tại Việt Nam. Sự kiện này góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời thu hút du khách tìm đến vùng đất giàu truyền thống này.