Khám Phá Nghệ Thuật Dân Gian Việt Nam Đa Sắc Màu: Hành Trình Văn Hóa Từ Bắc Chí Nam

Nghệ thuật dân gian Việt Nam là những hình thức nghệ thuật thị giác và trình diễn được thực hiện trong bối cảnh đời sống cộng đồng và sinh hoạt thường nhật. Các loại hình này không chỉ là phương tiện giải trí mà còn là lăng kính chân thực, giúp bạn bè quốc tế hiểu được cách nhìn nhận cuộc sống, tâm hồn, và bản sắc văn hóa độc đáo của các dân tộc Việt Nam.

Với sự đa dạng về địa lý và dân tộc, hầu như mỗi vùng đất trên dải đất hình chữ S đều sở hữu một loại hình nghệ thuật của riêng mình, từ những làn điệu trữ tình sâu lắng đến các vở diễn hùng tráng. Là một phần không thể thiếu trong các lễ hội và tín ngưỡng, khám phá các loại hình này chính là cách tuyệt vời nhất để tìm hiểu sâu về nghệ thuật việt nam truyền thống. Hãy cùng Du lịch rẻ bắt đầu hành trình khám phá những loại hình nghệ thuật dân gian Việt Nam độc đáo nhất ngay sau đây!

Các loại hình nghệ thuật dân gian Việt Nam đa dạng

1. Chèo – Sân Khấu Truyền Thống Đồng Bằng Bắc Bộ

Chèo là một loại hình sân khấu kịch hát dân gian truyền thống, hình thành và phát triển mạnh mẽ từ khoảng thế kỷ thứ X tại khu vực Đồng bằng Bắc Bộ. Các vở chèo được các nghệ nhân lấy cảm hứng từ những câu chuyện thần thoại, cổ tích, hay tích cổ truyền miệng dân gian, thường xoay quanh những số phận bi thương, mối tình trắc trở, hoặc phê phán thói hư tật xấu của người đời.

Nghệ thuật chèo dễ dàng tác động mạnh mẽ đến cảm xúc người xem bởi tính trữ tình và niềm tự hào dân tộc được phản ánh rõ nét qua từng tác phẩm biểu diễn. Một đặc trưng nổi bật của loại hình này là câu nói “phi trống bất thành chèo”, bởi tiếng trống giòn giã chính là âm thanh đặc trưng không thể thiếu. Chèo thường được biểu diễn vào dịp lễ hội mùa xuân hoặc lúc nông nhàn tại sân đình trong nhịp trống hào hùng, tiếng hát, tiếng đàn cùng điệu múa uyển chuyển của người nghệ nhân.

Biểu diễn trích đoạn vở chèo Quan Âm Thị Kính trên sân đình

2. Đờn Ca Tài Tử – Hồn Dân Tộc Miền Sông Nước

Đờn ca tài tử là loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc, phổ biến ở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long, xuất hiện khoảng 100 năm trước. Đúng như tên gọi, đây là hình thức nghệ thuật kết hợp giữa đàn và ca, thường được người dân miệt vườn, sông nước biểu diễn cho nhau xem sau những giờ lao động vất vả.

Các loại nhạc cụ được sử dụng trong đờn ca tài tử bao gồm: đàn kìm, đàn cò, đàn tranh và đàn bầu. Với sức sống mạnh mẽ và sự lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng, đờn ca tài tử đã trở thành một nét văn hóa hấp dẫn, thu hút du khách khi ghé thăm miền Tây Nam Bộ.

Trình diễn Đờn ca tài tử với các nhạc cụ truyền thống miền Tây

3. Ca Trù – Di Sản Phi Vật Thể Miền Bắc

Ca trù, hay còn được gọi là hát ả đào, hát cô đầu, hát nhà tơ, là loại hình nghệ thuật dân gian lâu đời phổ biến ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ Việt Nam. Đây là dạng nghệ thuật biểu diễn đa dạng, sử dụng nhiều thể văn chương như thể phú, thể truyện, thể ngâm, nhưng phổ biến nhất là hát nói. Chính vì thế mà có câu nói, “Không có đào nương bất thành ca trù”.

Điểm hấp dẫn của ca trù nằm ở tiếng ngâm nga mang giai điệu đặc thù của các đào nương, hòa quyện với các nhạc cụ truyền thống như đàn đáy, phách, trống. Với những giá trị lịch sử và nghệ thuật độc đáo, ca trù đã được UNESCO công nhận là di sản phi vật thể nhân loại vào tháng 10 năm 2009.

Các đào nương trình diễn ca trù tại đình làng

4. Tuồng (Hát Bội) – Nghệ Thuật Hùng Tráng Miền Trung

Tuồng, còn gọi là hát bội hay hát bộ, là loại hình nghệ thuật dân gian kịch hát phổ biến ở miền Trung Việt Nam. Các vở tuồng thường xoay quanh những câu chuyện về tấm gương tận trung báo quốc, xả thân vì đại nghĩa, và các bài học ứng xử giữa cái chung và cái riêng, giữa gia đình và tổ quốc.

Tuồng mang âm hưởng hùng tráng, khác biệt với sự trữ tình của Chèo hay Ca Trù. Đặc trưng độc đáo khác của Tuồng là diễn xuất, phục trang và hóa trang đầy tính ước lệ. Hai địa phương có nghệ thuật tuồng phát triển rực rỡ và mang tính bác học cao nhất ở miền Trung là Huế và Bình Định.

Nếu có dịp ghé thăm Huế, ngoài việc chiêm ngưỡng những địa điểm lịch sử như Đại Nội hay làng hương huế, đừng bỏ lỡ cơ hội thưởng thức một trích đoạn Tuồng truyền thống.

Diễn viên trình diễn trích đoạn Tuồng/Hát Bội Đào Tam Xuân đề cờ

5. Hát Xoan – Di Sản Vùng Đất Tổ Phú Thọ

Hát xoan là di sản văn hóa phi vật thể đại diện cho vùng Đất Tổ Phú Thọ. Loại hình dân ca nghi lễ, phong tục này còn được biết đến với tên gọi hát cửa đình hoặc “Khúc môn đình”, là hình thức nghệ thuật đa yếu tố bao gồm ca nhạc, hát, múa, phục vụ nhu cầu tín ngưỡng của cộng đồng.

Trong Hát Xoan, múa và hát luôn song hành với nhau, trong đó điệu múa thường dùng để minh họa cho lời hát. Sức sống của loại hình nghệ thuật này nằm ở sự kết hợp khéo léo giữa hình thức hát lễ nghi với hát giao duyên, tồn tại lâu dài và được nhiều thế hệ gìn giữ.

Hát xoan Phú Thọ là di sản văn hóa phi vật thể đại diện nhân loại

6. Dân Ca Quan Họ Bắc Ninh – Làn Điệu Giao Duyên Bất Hủ

Nhắc đến Dân ca quan họ, người ta nghĩ ngay đến những làn điệu dân ca đối đáp nổi tiếng nhất vùng đất Bắc Ninh. Nét độc đáo của loại hình nghệ thuật dân gian này là tiếng hát đối đáp giữa các đôi liền anh liền chị, trao đổi tình cảm với những đề tài về tình yêu đôi lứa, về tình yêu quê hương đất nước.

Mỗi mùa xuân hoặc thu, Bắc Ninh lại vang lên những tiếng ca ngọt ngào và trữ tình, làm sôi nổi không khí làng xóm, xua tan mệt mỏi trong những tháng ngày lao động. Quan họ là tiếng ca cần được gìn giữ, tôn vinh nét sinh hoạt cộng đồng mang đậm tính văn hóa truyền thống của người Việt.

Liền anh liền chị Quan họ Bắc Ninh trong trang phục truyền thống

7. Múa Rối Nước – Sân Khấu “Không Người” Đặc Sắc

Múa rối nước là một trong những loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc nhất ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ. Mặc dù là “sân khấu không người” (vì người điều khiển giấu mình sau tấm mành), nhưng nghệ thuật múa rối nước lại vô cùng sống động và gần gũi.

Các con rối tượng trưng cho những nhân vật quen thuộc trong cuộc sống lao động như: anh nông dân, chú trâu cày, tiều phu… Các câu chuyện được kể trên nền âm nhạc và các làn điệu truyền thống, tái hiện sinh động cuộc sống thường nhật. Múa rối nước không chỉ thân thương với người dân trong nước mà còn là một cách thức khám phá văn hóa miền Bắc Việt Nam vô cùng thú vị với du khách quốc tế.

Sân khấu múa rối nước truyền thống của Đồng bằng Bắc Bộ

8. Hát Then – Giai Điệu Thần Tiên Của Dân Tộc Miền Núi

Hát Then được mệnh danh là giai điệu thần tiên, xuất phát từ cuộc sống dân tộc của người Tày, Nùng, và Thái ở vùng núi phía Bắc Việt Nam. Nghệ thuật diễn xướng tín ngưỡng dân gian này ẩn chứa và phô diễn những giá trị lịch sử, văn hóa lâu đời của các dân tộc.

Bên cạnh cây đàn tính, những câu ca Hát Then ca ngợi đạo đức, phê phán thói xấu, mang những giá trị văn hóa đặc sắc. Hát Then thường diễn ra vào các dịp lễ quan trọng như: lễ cầu mùa, cầu yên, cấp sắc. Khi lên kế hoạch lịch trình du lịch khám phá vùng Đông Bắc, đừng quên tìm hiểu về loại hình nghệ thuật độc đáo này.

Nghệ nhân đồng bào Tày, Nùng trình diễn Hát Then

Kết Luận

Từ những vở Chèo sâu lắng ở Đồng bằng Bắc Bộ, làn điệu Quan họ trữ tình của Bắc Ninh, chất hùng tráng của Tuồng miền Trung, đến những điệu Hát Then tâm linh của đồng bào miền núi, nghệ thuật dân gian Việt Nam thực sự là một kho tàng văn hóa vô giá. Mỗi loại hình không chỉ là sự kết tinh của lịch sử mà còn là tâm hồn của người Việt, tạo nên một bức tranh đa sắc màu, sống động và giàu tính nhân văn.

Việc bảo tồn và phát huy các di sản này không chỉ là trách nhiệm của cộng đồng mà còn là cơ hội để du khách trải nghiệm văn hóa truyền thống một cách chân thực nhất. Hãy lên đường và tự mình khám phá, cảm nhận những giai điệu, điệu múa truyền thống Việt Nam để chuyến đi của bạn thêm phần ý nghĩa và sâu sắc.